 |
# taz.de -- 2020'ye doğru: Hasankeyf'e veda |
|
|
|
> Hasankeyf 2020'nin ilk aylarında sular altında kalacak. Binlerce yıllık |
|
> tarihi olan Hasankeyf'ten geriye kalanları ve Raman Dağı'nın eteklerine |
|
> kurulan yeni yerleşkeyi ziyaret ettik. |
|
|
 |
Bild: Hasankeyf Şubat ayının ortasında Dicle Nehri'nin suları altında kal… |
|
|
|
Yıkık evlerle dolu, viraneye dönmüş Hasankeyf'in Kale mahallesine sessizlik |
|
hakim. Aralık ayında güneşli bir gün. Eskiden ilçenin kalbi olan bu |
|
sokaklarda, başıboş dolaşan hayvanlar ve terk ettikleri evlerin kapı ve |
|
pencerelerini sökmeye gelmiş birkaç kişi dışında neredeyse hiçbir yaşam |
|
belirtisi yok. Biraz daha ileride, 600 yıllık bir camiden kalan bir duvar |
|
kamyonlara yükleniyor. Bu, Hasankeyf'ten taşınacak olan son tarihi eserdi. |
|
Antik şehir, kilometrelerce öteye inşa edilen baraj nedeniyle Şubat ayının |
|
ortasında Dicle Nehri'nin suları altında kalacak. |
|
|
|
Rehber Süleyman Ağalday, mahallenin üstünde bulut gibi yükselen kayalıkla… |
|
gösteriyor: “Annemle babam şu mağarada evlenmiş. Az ilerisindeki mağarada |
|
halen bir arkadaşım yaşıyor.“ Tüm hayatı Hasankeyf’te geçmiş olan 40 |
|
yaşındaki Ağalday, yakınlarda baraj inşaatı yüzünden sular altında kal… |
|
olan mahalleyi anlatıyor: „12,000 yıllık tarihin yerine, 50 yıl enerji |
|
üretecek barajı koydular.“ Yerdeki çöplerin arasında duran bir tabelaya |
|
gözü ilişiyor; eğilip yerden kaldırıyor. Üzerindeki yazı silikleşmiş: |
|
“Medeniyetlerin başkenti Mezopotamya’ya hoşgeldiniz.“ |
|
|
|
60 yıldan uzun bir süredir gündemde olan baraj projesi, protestolara ve |
|
tepkilere rağmen AKP döneminde uygulamaya konuldu. Baraj ve hidroelektrik |
|
santralinin temel atma töreni Ağustos 2006'da o zaman Başbakan olan |
|
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından gerçekleştirildi. Ilısu |
|
Barajı'nın öncelikli amacı elektrik üretmek. Devlet Su İşleri Genel |
|
Müdürlüğü'ne (DSİ) göre 8.5 milyar lira maliyetle inşa edilen barajın |
|
yıllık ortalama 4.12 GWh elektrik üretmesi öngörülüyor. |
|
|
|
Bölgede yaşayan insanların günlük yaşamına büyük bir belirsizlik gölg… |
|
düşüren baraj antik kente her geçen gün daha da yaklaştığından, eski |
|
Hasankeyf’in belli başlı tarihi eserleri 2017 yılından beri üç kilometre |
|
uzaklığa kurulan yeni Hasankeyf'e taşınıyor. Taşınan yedi tarihi eserden |
|
Zeynel Bey Türbesi, toprak yolun ortasında tek başına kalmış. Eski |
|
Hasankeyf’in siluetinde öne çıkan 1700 ton ağırlığındaki El Rızk Cam… |
|
de önemli bir kısmı parçalara ayrılıp buraya nakledildi. Hasankeyfli |
|
aktivist Murat Tekin, Zeynel Bey Türbesi'nin taşınmasına karşı dava |
|
açmıştı. „‚Türbenin sizinle bir ilgisi yok, dava geçersizdir‘ şekl… |
|
cevap geldi.“ |
|
|
|
Hasankeyf'i kurtarmak için Türkiye'de verilen çeşitli hukuk |
|
mücadelelerinden sonuç alınamayınca dava 13 yıl önce Avrupa İnsan Haklar… |
|
Mahkemesi'ne (AİHM) taşındı. AİHM, Ilısu Barajı inşasının kültürel … |
|
zarar verdiği gerekçesiyle yapılan başvuruyu 2019 yılının Şubat ayında |
|
reddetti. Çünkü kültürel mirasın korunması, Avrupa İnsan Hakları |
|
Sözleşmesi'nde bireysel hak olarak yer almıyordu. |
|
|
|
Hasankeyf ile ilgili kaygılarını dile getiren UNESCO, bu tutumuna rağmen |
|
yöreyi kültür mirası listesine ekleyip uluslararası koruma altına alamad�… |
|
Zira bu karar sadece hükümetlerin başvuruları sonucunda alınabiliyor ve |
|
Türkiye bu tür bir başvuruda bulunmadı. „Çaresizlikten bir kabulleniş v… |
|
bizde.“ diyen Murat Tekin, yıllar içinde Hasankeyf için verilen mücadelen… |
|
zayıfladığını aktarıyor. |
|
|
|
Raman Dağı'nın eteklerine kurulmuş yeni yerleşim bölgesinin ismi Hasankeyf |
|
olsa da mahalledekiler buranın bir TOKİ şehri olduğunu söylüyorlar. |
|
Yerleşim bölgesinin hakim rengi sarı; kurumuş topraklar çölü andırıyor. |
|
Sokak çizgisini tek katlı gri evler oluşturuyor. |
|
|
|
Hasankeyf'ten taşınmak zorunda olan insanların bir kısmı bu evlerde |
|
yaşıyor. Ancak yalnızca 1 Nisan 2013'ten beri Hasankeyf'te yaşayan ailelere |
|
bu hak tanınıyor. Sağlık veya eğitim gibi hizmetleri almak için iki farkl… |
|
adreste görünenler de devlet eliyle yapılan konutlarda barınma hakkından |
|
mahrum bırakılıyor. |
|
|
|
Bu yeni yerleşim alanına Batman yönünden gelirken, çevreyolunun dibine |
|
dikilmiş bir düzine çam ağacı duruyor. Bu ağaçlar eski Hasankeyf’ten y… |
|
yerleşkeye taşınmalarının ardından kurumaya yüz tutmuşlar. Kurumuş |
|
ağaçların yanında büyük bir mezarlık var. Çevre köylerin sular altında |
|
kalma tehlikesine karşı eski mezarlar da açılıp, buraya taşınmış. |
|
|
|
Şifayet Sevim ve ailesine Raman Dağı'nın eteklerinde yeni bir arsa |
|
verilmiş. Yaşlı gözlerle yeni evini inşa edecekleri yeri gösteriyor. Sevi… |
|
birkaç yıl önce trafik kazasında kaybettiği oğlunun mezarını açıp, |
|
kemiklerini yeni ev yapacakları arsaya taşımış: „İlk taşıma işini |
|
sorduklarında kararsız kaldım. Sonra ‚mezarı su altında kalabilir‘ diye |
|
üzüldüm. Mezar açılınca oğlumu kaybettiğim günü tekrar yaşadım.“ |
|
|
|
İlçenin kaymakamı Haluk Koç, ilçede yaşananlara farklı bir perspektiften |
|
bakıyor. 2019’un turizm açısından şu ana kadarki en iyi yıl olduğunu, … |
|
altında kalmadan pek çok insanın gelip burayı gördüğünü aktarıyor. Ba… |
|
yatırımının çevreye etkileri ve kültürel etkileri dolayısıyla |
|
eleştirilebileceğini söyleyen kaymakam, „Ancak barajın ömrü 50 yıl diy… |
|
eleştiremezsiniz.“ diyor. Oturduğu yerden telefonuyla hızlı bir hesaplama |
|
yapıyor. Barajın dolmasıyla yıllık üretmesi beklenen elektriğin toplam |
|
değerine bakıyor: „Önümüzdeki 50 yıl içinde ülke ekonomisine 80 milya… |
|
getirecek, tüm masrafları düştükten sonra.“ |
|
|
|
600 milyon lira maliyeti olan taşınma işinin yeni bir turizm anlayışına |
|
„evrildiğini“ ifade eden Koç, „eski medeniyetin unsurlarını burada |
|
değerlendirerek eskiye yeni bakış açısı ekliyoruz“ diyerek sözlerine d… |
|
ediyor. Kaymakamın taşıma işlerini anlatma biçimi, devletin tarihi ve |
|
kültürel mirasa nasıl baktığına dair ipuçları veriyor: „Eserlerin ta�… |
|
ve yerinde imar edilmesinin de turistik bir yanı var… Yeni yerleşimde |
|
müzenin olduğu Arkeopark alanının kenarında bir liman inşa ediyoruz. Eski |
|
ile yeni Hasankeyf arasında suyun yükselmesinin ardından tekne turizmi |
|
olacak.“ |
|
|
|
Rehber Süleyman Ağalday ise, İpek Yolu üzerindeki tarihi köprünün |
|
kapanmasıyla, Kasım ayının başından beri işsiz olduğunu söylüyor. Kı… |
|
önceye kadar burada işlettiği çay bahçesi, düzenlediği turlar için bir |
|
buluşma mekanıymış. Fakat İpekyolu üzerindeki tarihi köprünün kapatıl… |
|
nedeniyle, geriye pek çok kişinin bilmediği toprak yol kalmış. Ağalday'ın |
|
anlattığına göre artık bölgeye gelen turistler Hasankeyf'in içlerindeki |
|
mağaralarda, kanyonlarda bir yürüyüş turu yapmak yerine, kapalı köprüden |
|
sular altında kalacak alanlara bakıp- ve bol bol fotoğraf çekip- |
|
ayrılıyorlar. Zaten artık yolu buraya düşenlere gösterecek pek bir şey |
|
kalmamış. |
|
|
|
Sosyal medyada „Hasankeyf için geç değil, barajı durdurun“ paylaşımla… |
|
devam etse de, artık her şey için çok geç. Günlük yaşam, barajın etkis… |
|
büyük ölçüde dönüşmüş durumda. Rehber Ağalday, sırtını Raman Dağ… |
|
vermiş, yeni yerleşim bölgesinin tepesindeki yeni evinden dışarıyı |
|
seyrediyor. Mağaralar, kanyonlar ve tarihiyle eski Hasankeyf, olduğundan |
|
çok daha uzak görünüyor: „Hasankeyf ile birlikte çocukluk arkadaşlarım… |
|
alıp götürüyorlar gibi hissediyorum. Ve geleceğimizi de beraberinde |
|
götürüyorlar.“ |
|
|
|
30 Dec 2019 |
|
|
|
## AUTOREN |
|
|
 |
Figen Güneş |
|
|
|
## TAGS |
|
|
|
taz.gazete |
|
Toplum |
|
taz.gazete |
|
|
|
## ARTIKEL ZUM THEMA |
