# taz.de -- Ece Temelkuran ile röportaj: „12 Eylül'de bugünkü deliliğin tohumları saklı“

	# taz.de -- Ece Temelkuran ile röportaj: „12 Eylül'de bugünkü deliliğin …

	> Yazar Ece Temelkuran ile Almanca'ya çevirilen „Devir“ romanı üzerinden
	> zalimliğin ve mazlumluğun dönemden döneme devredilmesini konuştuk.

	„Devir – Dilsiz Kuğular Zamanı“ romanının Almanca çevirisinin („St…
	Schwäne“) ilk tanıtımını Köln'de yapan Ece Temelkuran ile konuştuk. 19…
	İzmir doğumlu hukukçu, gazeteci ve yazar bu romanında 12 Eylül dönemini
	farklı sosyal sınıflara ait iki küçük çocuğun gözünden anlatıyor.

	## taz: “Devir“ romanını neden yazdınız?

	Ece Temelkuran: Dünün mazlumunun bugünün zalimi olduğunu anlatmak için.
	Bugün dünyada yaşayan birçok zalim veya güç figürü, mazlumluk söylemle…
	kullanarak iktidara geldi. Tıpkı Türkiye'de olduğu gibi. Kitabın Türkçe
	ismi bu yüzden „Devir.“ Mazlum ve zalim arasında sürekli bir devir var.
	Mazlumluğu ve zalimliği birbirlerine devrediyorlar. Bu aptallaştırıcı,
	sinir bozucu, kahredici bir döngü.

	## Bu döngüde siz kendinizi nerede görüyorsunuz?

	Ben ne zalim ne de mazlum olmak istedim. Çünkü yazı yazan bir insan zalime
	de mazluma da aynı mesafeyle bakabilmeli. Onların hikayesini anlayabilmeli
	ve anlatabilmeli. Ama tanıdığım birçok insan ya politik olarak zalimle,
	yani iktidarla yan yana durdu, ya da kendi küçük çemberinde, küçük
	hayatında zalim oldu. Hayat bu iki uçtan daha büyük ve daha zengin bir şey
	diye düşünmek istiyorum.

	## Peki neden özellikle 1980 darbesini anlatmak istediniz?

	1980, zalim olanın zalimliğini unutturduğu bir zaman dilimi. Bu yüzden de
	modern dünya tarihinin en başarılı darbelerinden biri. Kendi varlığını
	unutturmuş bir darbe. Birçok insan o döneme dair ya hiçbir şey
	hatırlamıyor, hatırlamıyormuş gibi yapıyor ya da hatırlamak istemiyor.
	Halbuki o günlerde bugünkü deliliğin tohumları saklı.

	## Unutma, unutturma neden bu kadar önemli?

	Türkiye'nin tarihi unutmak üzerine kurulu bir tarih. Türkiye unutma
	konusunda o kadar başarılı bir hale geldi ki, iki hafta önce olan olayı
	unutuyoruz. Bu olayı iktidar bize başka şekilde anlattığında buna
	inanıyoruz. Bu yüzden tarihin yeniden yazımına ve tarihle ilgili yalanlara
	çok açığız.

	## Unutmaya neden çok açığız?

	Osmanlı'nın son dönemi ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu travmalarla
	dolu. Cumhuriyeti kuranlar haklı sebeplerle tarihi sıfırdan başlatıp „B�…
	bunları unutuyoruz, şimdi yeni bir hayat başlıyor“ demişler. Bir bakıma
	hayat devam ediyor demek istenmiş, fakat hayat devam etmiyor. Anadolu'nun
	coğrafi olarak tarihin başlangıcından beri geçip gidenler için bir köprü
	olduğundan unutma konusunda çok becerikliyiz. 1980'i unuttuğumuz için biz
	bugünkü şizofrenik durumla karşı karşıyayız.

	## 12 Eylül döneminde yaşananlar günümüze devrediyor.

	Evet, magazin haberlerinden siyasi haberlere kadar 1980 dönemi ile bugün
	arasında o kadar çok benzerlik var ki, bir şeylerin sürekli tekrarlanmasına
	tanık oluyoruz. Her kuşakta aklı başında, düzgün, yaratmak isteyen, iyi
	niyetli, ilerici insanlar yok ediliyor, sürgün ediliyor, işkence ediliyor,
	yok sayılıyor, öldürülüyor, kaybediliyor.

	## Günümüzdeki şizofrenik durum derken neyi kastediyorsunuz?

	Son günlerde yaşanan Avrupa krizinde şunu gözlemledik: Bir dolu çıldırm�…
	insan Avrupa sokaklarında bir şeyler yaptılar- ne yaptıkları belli değild…
	Sanki bir histeri krizi geçirildi. Türkiye dışarıdan hep delilerin yaşad�…
	bir yer olarak göründü. Türkiye'deki akıllı, uluslararası hukukun ve ada…
	ne olduğunu bilen insanlar susuyorlar. Çünkü öyle büyük bir delilikle,
	banallıkla karşı karşıyayız ki, bunun karşısında dilsiz olmayı seçen…
	var. Bu insanları üreten sistem 1980'de inşa edildi.

	## Toplumu deliliğe sürükleyen en etkili aygıt neydi?

	1980 döneminde bazı kelimeler yasaklanmaya başlandı. Dil yok edildiği için
	bugün bu konuşamayan, derdini anlatamayan insanlar var. Bir ülkede dili yok
	ederseniz tüm düşünce sistemini yok edersiniz. Herkes o dönemdeki
	ölümlerden, işkencelerden bahsediyor ama daha önemli olan dillin yok
	edilmesi. Dili yok etmek, düşünme faaliyetini sonlandırmak demektir.

	## Dile müdahale hâlâ sürüyor…

	Evet, ‚Osmanlıcalaştırma‘ ile. Özellikle 15 yıldır siyasiler bizim
	bilmediğimiz bazı Osmanlıca ve Arapça sözcüklerle konuşuyorlar. Aynı
	zamanda İslami referanslarla konuşarak siyasal ve toplumsal tartışmayı
	başka bir yere taşıyorlar. Kuran-ı Kerim'den referanslarla, hatta tarikat
	referanslarıyla seküler insanların katılamayacağı bir konuşma
	başlatıyorlar. Bunun başlangıcı da 1980'dir. „Direnme“ sözcüğünün…
	yasaklanması ve 2013'te Gezi ile tekrar ortaya çıkması çok ilginçtir
	mesela. Kötülük de, iyilik de devrediyor. Eğer 2013'te Gezi olmasaydı, bu
	romanı yazmazdım.

	## Romanınızda çokça yer aldığı gibi şiddetin toplumda karşılık bulm…
	neden kaynaklanıyor?

	Yığınlar kafa karışıklığını sevmezler, her şeyin tek tip olması onl…
	huzur verir. Romanda yer alan transseksüel sanatçı Bülent Ersoy, sadece
	devlet tarafından değil, toplum tarafından da avlanmaya çalışılıyor. Bu…
	nedeni tek tipleşme. 1970'ler tüm renklerin görünmeye başladığı yıllar…
	ama sonra 1980 geldi. „Tüm renkleri yasaklıyoruz ve her şeyi griye
	boyuyoruz“ dediler. Tıpkı 2013'te duvarlara yazılan yazıların gri boya i…
	silinmesi gibi.

	## Hikayeyi çocukların gözünden anlatmanızın özel bir nedeni var mı?

	Çocukların bakışı berrak. Korkuları ile gerçekliği değiştirmiyorlar.
	Büyüklerse korkuları ile gerçekliği değiştirmeye, kabul edilebilir hale
	getirmeye çalışıyorlar.

	## Yani kötülüğe özellikle yetişkinler alışıyor.

	Gaflet uykusu insanın en sık yaptığı şeydir tarih boyunca. Örneğin Alma…
	bunu İkinci Dünya Savaşı sırasında yaptı. Başka toplumlar da başka
	şekillerde yaptı. „Daha kötü olamaz herhalde“ diye beklemek ve daha
	kötüsünü görünce bir kere daha daha kötüsü olamaz diye beklemek… Şi…
	Trump konusunda Amerikalılar yapıyor, „Herhalde bir duvar örmeyecektir“
	diyorlar. Ama örecek ve senin buna cevabın ne olacak? Eğer „yapmaz“ diye
	cevap veriyorsan, yönünü kaybetmişsindir.

	## Kitabınızdaki Sevgi ve Aydın karakterleri kendi konumlarını korumaya
	çalışan iki karakter. Bu karakterlerin genel olarak Türkiye orta sınıfın…
	temsil ettiğini söyleyebilir miyiz?

	Evet, sadece Türkiye'de değil tüm dünyada tipik birer orta sınıf insanı
	olduklarını söyleyebiliriz. Kendini, çocuğunu korumaya çalışan, bu yüz…
	hayatı başka türlü yaşamaya başlayan insanlar. Orta sınıf zaten böyle …
	şeydir. En büyük arzusu güvenliktir ama güvenlik arzusu insana bazen çok …
	ahlaki olmayan şeyler yaptırabilir.

	## Türkiye hayati bir süreçten geçiyor. Size göre orta sınıfın bu süre…
	verdiği tepki ne?

	Artık Türkiye'de güvenli, politika dışı bir alan kalmadı. Artık kimse k…
	küçük hayatını koruyamayacak. İnsanlar bunun farkında ve buna göre plan
	yapıyor; gitmek, ya da kalıp mücadele etmek. İnsanlar bir şey yapmak
	zorunda olduklarının farkına varıyor. Orta sınıfın rahatını bozacak,
	güvenlik duygusunu sarsacak bir şey olduğunda zaten ülkelerdeki rejimler
	değişir.

	## Alman okuyucu „Devir“ romanından ne beklemeli?

	Türkiye'den Almanya'ya ilk işçi göçünün ardından, özellikle de 80 dön…
	büyük bir entellektüel, aydın akını oldu. Şimdi de oluyor. Her şey sade…
	Türkiye için değil, Almanya için de devrediyor, bu yüzden bu kitabın öne…
	muhataplarından biri Almanya.

	## Son olarak „Devir“deki ‚Kuğu‘ neyi temsil ediyor?

	Güzel ve zarif olan, yaşamamıza yarayan her şeyi temsil ediyor. Güzel olan…
	yaratmak ve yaşamaktaki inadı ve ihtiyacı… İnsanlar bana „umut var mı�…
	soruyorlar. Önemli olan umudun olup olmaması değil, çünkü umut yitebilir
	ama insanın içindeki güzeli yaratma ihtiyacı ve inadı bitmez.

	31 Mar 2017

	## AUTOREN

	Sibel Schick

	## TAGS

	taz.gazete
	Kültür
	taz.gazete
	taz.gazete

	## ARTIKEL ZUM THEMA